Bệnh Zona là gì? Tổng hợp các biểu hiện và cách điều trị

Bệnh Zona là gì?

Zona (giời leo) là một bệnh lý phổ biến ở da gây ra bởi vi rút Varicella-Zoster (VZV). Đây cũng là loại vi rút gây bệnh thủy đậu ở người.

Hầu hết những người từng bị thủy đậu đều có thể mắc bệnh Zona. Vắc xin phòng thủy đậu chỉ vừa được phát minh vào năm 1984. Do đó, trước thời điểm này, có rất nhiều trẻ em ở Mỹ bị thủy đậu. Cũng vì vậy mà hiện nay hầu như tất cả người dân Mỹ đều nhiễm VZV trong cơ thể.

Khoảng 95% người trưởng thành ở Mỹ có nhiễm vi rút VZV ở dạng tiềm ẩn trong cơ thể. Trong đó, một phần ba số trường hợp sẽ xuất hiện Zona thần kinh, với tần suất mắc bệnh tăng dần theo tuổi.

Tuy nhiên, vi rút VZV thường chung sống “hòa bình” với cơ thể ở trong các hạch và sợi thần kinh. Khi hệ miễn dịch bị suy giảm (do lớn tuổi, nhiễm HIV, ung thư,…), chúng sẽ tăng sinh nhanh chóng và gây bệnh.

Nguyên nhân

Varicella-Zoster là một trong chín loại virus Herpes gây bệnh ở người. Chúng có cấu trúc di truyền là một sợi ADN kép tuyến tính.

VZV lây lan thông qua giọt bắn của nước bọt và xâm nhập vào vùng hầu họng của cơ thể. Tại đây, virus sẽ tăng sinh và đi vào các hạch bạch huyết có chứa tế bào lympho T.

Các tế bào lympho T bị nhiễm sẽ vào máu và phân tán virus khắp cơ thể. Từ đó, chúng sẽ xâm nhập vào da gây phát ban hình mụn nước đặc trưng. Mặc dù phát tán đến nhiều cơ quan nhưng chúng rất hiếm khi gây các biến chứng như viêm phổi hoặc viêm não.

Sau đó, từ vùng da bị nhiễm, virus sẽ chui ngược vào các sợi thần kinh trong hạch của tủy sống. Tại đây, chúng sẽ “ngủ yên” và tồn tại chung với người bị nhiễm gần như suốt đời.

Khi miễn dịch của cơ thể bị suy giảm, virus sẽ bắt đầu nhân lên và phát tán theo các sợi trục thần kinh. Từ đó gây ra các biểu hiện đặc trưng của bệnh.

Mức độ nặng

Miễn dịch qua trung gian tế bào đóng vai trò quan trọng giúp bảo vệ cơ thể khỏi bệnh Zona. Càng lớn tuổi, hệ miễn dịch này sẽ dần suy giảm.

Vì vậy Zona thần kinh thường xảy ra ở người trưởng thành, cao tuổi hơn là trẻ em. Các biến chứng cũng xuất hiện nhiều hơn và nặng hơn ở nhóm tuổi này.

Ngoài ra, những người bị HIV, ghép tạng, ung thư máu cũng bị giảm miễn dịch trung gian tế bào. Từ đó sẽ dễ mắc Zona hơn và bệnh cũng nghiêm trọng hơn so với người thường.

Triệu chứng

Kiểu nổi mụn nước của Zona thần kinh rất đặc trưng. Vào giai đoạn đầu, nhiều dải ban sẩn đỏ sẽ xuất hiện dọc theo đường đi của dây thần kinh. Thường gặp nhất là ở phía liên sườn và thắt lưng.

Điều đặc biệt là chúng chỉ xuất hiện ở một nửa bên của cơ thể, hiếm khi lan qua phía đối diện. Lúc này, bệnh nhân thường có cảm giác ngứa, châm chích hoặc đau.

Sau đó, chúng sẽ dần chuyển thành mụn nước, hóa mủ sau một tuần. Giai đoạn này người bệnh sẽ cảm thấy rất khó chịu và đau dữ dội. Các vị trí nổi bóng nước thường gặp là:

  • Vùng ngực: Thường gặp nhất (hơn 50% trường hợp).
  • Mặt (20%): Mọc theo dây thần kinh sinh ba.
  • Thắt lưng (13%).
  • Cổ tử cung (11%).
  • Xương cùng (2%).

Cuối cùng, các mụn mủ sẽ đóng vảy, tróc ra và thường không thể lại sẹo sau hai tuần. Tuy nhiên, cảm giác đau, bỏng rát vẫn có thể kéo dài sau khi mụn nước đã lặn.

Tình trạng xuất huyết trong mụn nước có thể xảy ra ở những người đang điều trị corticoid hoặc thuốc kháng đông. Các triệu chứng khác có thể xuất hiện bao gồm mệt mỏi, nhức đầu, sợ ánh sáng và khó chịu.

Chẩn đoán

Việc chẩn đoán Zona chủ yếu dựa vào lâm sàng như vị trí nổi ban, đặc điểm mụn nước và các biểu hiện đặc trưng khác. Xét nghiệm thường được chỉ định ở những trường hợp không điển hình, khó phân biệt.

Xét nghiệm đặc hiệu nhất là lấy mẫu sang thương da hoặc dịch mụn nước làm PCR để tìm ADN virus. Miễn dịch huỳnh quang trực tiếp tìm kháng nguyên VZV cũng được sử dụng, nhưng độ nhạy và độ đặc hiệu kém hơn PCR.

Biến chứng

Zona thần kinh có thể gây nhiều biến chứng tùy theo tình trạng miễn dịch. Trong đó phổ biến nhất là ảnh hưởng trên thần kinh.

Đau dây thần kinh sau Zona:

Một di chứng rất thường gặp đó là tình trạng đau dây thần kinh sau Zona (PHN). Bệnh nhân sẽ cảm giác đau nhức liên tục ở những vùng da từng nổi mụn nước.

Tình trạng này sẽ biến mất sau vài tháng, đôi khi có thể kéo dài vài năm. Tuy nhiên, cũng giống như Zona, chúng rất dễ tái hoạt trở lại.

Bệnh HZO:

Một biến chứng khác về mắt là bệnh HZO, xảy ra khi nhánh nhãn cầu của dây thần kinh sinh ba bị nhiễm VZV. Từ đó gây viêm loét giác mạc, hoại tử võng mạc cấp, viêm màng bồ đào hoặc liệt dây thần kinh thị giác.

Biến chứng này thường xảy ra ở người lớn tuổi và có thể dẫn đến mù vĩnh viễn hoặc để lại di chứng lâu dài nếu không được điều trị kịp thời.

Hội chứng Ramsay Hunt:

Khi vi rút làm tổn thương các hạch của dây thần kinh mặt, bệnh nhân sẽ xuất hiện hội chứng Ramsay Hunt. Chúng bao gồm các triệu chứng như:

  • Liệt một bên mặt.
  • Đau và nổi mụn nước trong lỗ tai.
  • Ù tai, giảm thính lực.
  • Mất vị giác ở 2/3 trước của lưỡi.

Một số trường hợp vẫn có thể xuất hiện hội chứng Ramsay Hunt dù không có biểu hiện Zona trên lâm sàng.

Biến chứng khác:

Các biến chứng thần kinh khác ít gặp hơn là viêm màng não vô khuẩn, viêm tủy cắt ngang, giảm thính giác.

Ngoài ra, VZV còn gây viêm mạch máu và dẫn đến các biến chứng như cơn thiếu máu não thoáng qua, đột quỵ,…

Điều trị

1. Tiêu diệt virus:

Thuốc kháng vi rút là chỉ định đầu tay cho những người bị suy giảm miễn dịch, có biểu hiện nặng hoặc trên 50 tuổi. Ở những đối tượng này, việc điều trị sớm trong vòng 72 giờ đầu sẽ giúp:

  • Rút ngắn thời gian bệnh.
  • Giảm mức độ nghiêm trọng.
  • Hạn chế sự phát tán của virus.

Các thuốc kháng vi rút VZV thường được sử dụng hiện nay là Acyclovir 800 mg, Famciclovir 500 mg và Valacyclovir 1000 mg.

2. Giảm đau:

Mọi trường hợp mắc Zona đều cần sử dụng giảm đau, đặc biệt là người có biểu hiện nặng hoặc xuất hiện biến chứng như PHN.

Các thuốc giảm đau bao gồm oxycodone, tramadol, pregabalin, gabapentin, NSAIDs và miếng dán lidocain. Chúng sẽ được chỉ định tùy theo mức độ đau của bệnh nhân.

Tuy nhiên, các biện pháp trên không giúp giảm tần suất tái phát di chứng đau dây thần kinh sau Zona. Cách hiệu quả nhất để giảm nguy cơ này là tiêm ngừa Herpes Zoster.

Phòng ngừa

Vắc xin phòng bệnh Zona được sử dụng phổ biến hiện nay có tên là Zostavax. Đây là một loại vắc xin sống giảm độc lực, giúp giảm tỷ lệ tái hoạt virus VZV cũng như biến chứng PHN.

Tại Hoa Kỳ, Zostavax và Shingrix là hai loại vắc xin đã được FDA chấp thuận tiêm chủng cho những người từ 50 tuổi trở lên. Các nghiên cứu đã cho thấy việc tiêm phòng vắc xin sẽ giảm được 70%  tỷ lệ tái hoạt Zona.

Kết luận: Zona là một bệnh lý nổi ban mụn nước ở da do vi rút Varicella-Zoster gây ra. Chúng lây truyền qua nước bọt và sống tiềm ẩn trong hạch thần kinh. Khi miễn dịch cơ thể suy giảm, chúng sẽ tăng sinh và gây phát ban ở da. Điều trị tốt nhất là dùng thuốc kháng virus và tiêm phòng vắc xin.

Chia sẻ bài viết: